Elektrogevoeligheid
Wat is elektrogevoeligheid?
Hoewel iedereen gezondheidsklachten en op termijn ernstige aandoeningen kan ontwikkelen als gevolg van elektromagnetische (EM)-straling, bestaat er in de bevolking een groep mensen die (over)gevoelig is aan elektromagnetische velden. Ook van elektrische velden kunnen deze mensen in mindere of in meerdere mate hinder ondervinden. De klachten zijn zeer uiteenlopend en verschillen van de ene persoon tot de andere: huidreacties (roodheid, gloeiend/branderig gevoel, jeuk, zweren, ... ), duizeligheid, hoofdpijn/migraine, flauwvallen, tinnitus (oorsuizen), chronische vermoeidheid, spierpijn, enz. (Een aantal typische klachten worden overlopen op de website van de stichting EHS.)
Deze klachten zijn of worden na verloop van tijd soms zo ernstig dat elektrogevoeligheid, in een wereld vol elektromagnetische velden, als een handicap kan worden beschouwd (zie de paper van Prof. Dr. Olle Johansson: 'Electrohypersensitivity: State-of-the-Art of a Functional Impairment'). In Zweden wordt elektrogevoeligheid dan ook officieel erkend als een fysieke handicap en kunnen elektrogevoeligen rekenen op ondersteunende maatregelen opdat zij toch nog een menswaardig leven zouden kunnen leiden (een overzicht van deze maatregelen is te vinden hier).
Hoeveel mensen lijden aan elektrogevoeligheid?
Op de vraag hoeveel mensen lijden aan elektrogevoeligheid valt geen precies antwoord te geven, omdat dit simpelweg niet wordt onderzocht. Volgens de gegevens die beschikbaar zijn, zou het gaan om zo'n 3% van de bevolking. Uit surveystudies in Zweden blijkt dat 230.000 tot 290.00 mensen, i.e. 2-3% van de bevolking, elektrogevoelig zijn. Ook andere gegevens wijzen op een dergelijk percentage (
Hillert et al., 2002 en
Levallois et al., 2002). Dat betekent dat België zo'n 300.000 elektrogevoeligen zou tellen.
Mensen blijken vaak elektrogevoelig te
worden na een periode van langdurige blootstelling aan EM velden. Volgens sommige experts, waaronder co-auteur van het BioInitiative-rapport
Cindy Sage, is het goed mogelijk dat de steeds toenemende stralingsniveaus zullen zorgen voor een verdere toename van het aantal en percentage elektrogevoeligen. (Sommige experts stellen zich zelfs de vraag:
Will We All Become Electrosensitive?)
Psychosomatisch?
De belangstelling die in de wetenschap en de geneeskunde bestaat voor elektrogevoeligheid is mager. Meestal wordt elektrogevoeligheid gemakshalve afgedaan als 'psychologisch' of 'psychosomatisch'. Hiervoor valt men terug op een aantal korte termijn provocatiestudies waaruit bleek dat elektrogevoeligen straling niet konden 'voelen'. Aangezien mensen niet beschikken over een of ander 'stralingszintuig', kan straling inderdaad niet als dusdanig worden 'waargenomen' waardoor dit soort onderzoek nogal onzinnig is en weinig tot niets bijleert over elektrogevoeligheid. De methodologie, en bijgevolg ook de uitkomsten, van deze studies worden sterk bekritiseerd (zie informatie onderaan deze pagina). Ook zijn het vaak psychologen die dit soort onderzoek uitvoeren, waaruit al de vooronderstelling blijkt dat het bij elektrogevoeligheid vooral gaat om iets psychologisch. Het ligt voor de hand dat psychologen tot de conclusie komen dat de oorzaken psychologisch zijn. Zij kunnen immers geen andere oorzaken onderzoeken! ("a department whose only recourse to explanation is psychological will find a psychological explanation. If you only have a hammer, everything is a nail") Tot slot gebeurt het onderzoek vaak vanuit de doelstelling om aan te tonen dat elektrogevoeligheid niet bestaat, met als resultaat een gekleurd opzet en dito vraagstelling. Ondanks de kritieken blijft dit soort onderzoek om één of andere reden voorrang krijgen.
Er is uiteindelijk nog maar weinig degelijk onderzoek naar elektrogevoeligheid gebeurd, dit ondanks het feit dat de aandoening al van in de jaren '70 bekend is. De belangrijkste reden is dat er geen financiële middelen voor worden vrijgemaakt. Maar uit de beschikbare wetenschappelijke informatie (waarop de bovenvermelde kritieken niet van toepassing zijn) blijkt dat er wel degelijk meer aan de hand is dan louter 'inbeelding'. Veel elektrogevoeligen hebben immers pas na verloop van tijd ontdekt wat de oorzaak van hun klachten is. Op het moment dat de klachten beginnen heeft men vaak nog nooit van EM-straling of mogelijke schadelijkheid gehoord.
Daarmee is natuurlijk niet gezegd dat elektrogevoeligheid nooit een kwestie van inbeelding of een psychosomatisch effect is. Met de toenemende (maar nog steeds vrij karige) media-aandacht voor EM-straling, is het goed mogelijk dat zich bij een aantal mensen een 'nocebo'-effect voordoet. Dit wil zeggen dat men klachten ondervindt omdat men verwacht dat straling klachten zal veroorzaken. Dit is een probleem en aandachtspunt voor studies naar elektrogevoeligheid, namelijk om een onderscheid te maken tussen 'echte' elektrogevoeligen en de mensen bij wie het eerder gaat om een negatief verwachtingseffect. Er moet m.a.w. gecontroleerd worden voor het nocebo-effect (zie het rapport EHS in the Netherlands p. 8 en 9 en ook dit artikel op Powerwatch). In de bovenvermelde korte termijn provocatiestudies is dit nooit gebeurd.
Alleszins, dat bij sommigen sprake kan zijn een nocebo-effect, doet niets af aan het feit dat zich ook reële effecten voordoen en dat elektrogevoeligheid als dusdanig bestaat. Het nocebo-effect is immers een algemeen psychologisch verschijnsel dat zich bij zowat elke aandoening kan voordoen, zoals bijvoorbeeld allergieën en astma. Als men naar allergieën en astma hetzelfde soort onderzoek had gedaan als naar elektrogevoeligheid was men ongetwijfeld ook tot de conclusie gekomen dat allergieën en astma niet bestaan, dat het louter 'inbeelding' en 'angst' is.
De manier waarop elektrogevoeligen behandeld worden en de manier waarop over deze aandoening gesproken en geschreven wordt door veel wetenschappers en artsen getuigt van weinig respect en is zelfs ronduit denigrerend en beledigend te noemen. De term orenmaffia ('het zit allemaal tussen de oren') lijkt hier toepasselijk. Prof. Dr. Olle Johansson, een neurowetenschapper en dermatoloog aan het Karolinska Instituut in Zweden en één van de weinige experts in elektrogevoeligheid, zegt in een interview (vertaling stopumts.nl): "Toen ik naar de universiteit ging werd mij het tegenovergestelde geleerd: je moet patiënten altijd vriendelijk benaderen, met de wil om te leren en te helpen, hen te ondersteunen, henzelf en hun zorgen respectvol benaderen, enzovoort. Wanneer is dat verdwenen?"
Interview met Prof. Dr. Olle Johansson
Ook de volgende passages uit het interview zijn relevant:
"Het reactiepatroon van elektrogevoeligen duidt absoluut op echte biofysische effecten en nergens anders op. Als je bovendien het zeer grote aantal publicaties in overweging neemt, dat ingrijpende wijzigingen en ernstige schade aan cellen, weefsels en proefdieren rapporteert als gevolg van laagfrequente of hoogfrequente straling, dan kunnen die veranderingen moeilijk begrepen worden als 'geestelijke afwijkingen', 'post-menopauze stressreacties', 'inbeelding' of 'techno-stress'"
"Persoonlijk weiger ik ook mensen te reduceren tot een slecht gedefinieerde psychologische 'home-made' diagnose, die zelfs geen steun krijgt van experts in de psychologie en psychiatrie. In plaats daarvan heb ik reeds 25 jaar geleden opgeroepen tot onderzoek vanuit de (arbeids)geneeskunde, biofysica en biochemie, neurologische wetenschappen en experimentele dermatologie."
"Ik onderschrijf het democratische beginsel dat burgers ziek moeten mogen zijn zelfs als de ziekte, dat wil zeggen een nieuwe diagnose, nog niet erkend is door het medische establishment. Alle ziekten waren ooit een nieuwe diagnose and het is nodig in herinnering te brengen dat de medische beroepsgroep sterk heeft getwijfeld aan asbestose, koude urticaria, aids, de gekke koeienziekte, luizen, multiple sclerose, enzovoort."
"Ik ben en was heel verbaasd over de flodderige manier waarop sommige collega's van mij met dit soort belangrijke onderwerpen omgaat. Vaak moet men zich realiseren dat niet alle experts echte wetenschappers en geleerden zijn. Het is ook ergerlijk om te zien dat 'experts' die bijvoorbeeld beweren ''dat de beste manier om elektrogevoelige mensen te behandelen is hen te negeren'' daarvan geen persoonlijke consequenties ondervinden. Niets gebeurt met hen, over hun competentie als artsen worden geen vragen gesteld, hun geschiktheid als vertegenwoordigers van de medische beroepsgroep wordt niet in twijfel getrokken. Niets! Wat voor een samenleving is dat?"
"Very soon a large number of other 'explanations' became fashionable, e.g. that the persons claiming electrosensitivity only were imagining this, or they were suffering from post-menopausal psychological abberations, or they were old, or having a short school education, or were the victims of classical Pavlovian conditioning, mass media-based psychoses, etc. Strangely enough, most of the, often self-made, 'experts' who proposed these explanations had themselves never met anyone claiming electrosensitivity and these 'experts' had never done any investigations of the proposed explanatory models. The explanations were soon revealed to be excuses of a scientifically fraudulent nature. It is interesting to see that science at that time was mere witchcraft. It remains for skilful journalists to inquire how this came about."
Het volledige interview is te vinden hier en is zeker een aanrader.
Zoals Prof. Johansson stelt is er dringend nood aan onderzoek vanuit de biochemie, biofysica, neurologie, etc. Ook fenomenologisch onderzoek zou interessant kunnen zijn, "waarbij men vertrekt van de praktijkervaringen van getroffenen om deze onder een gemeenschappelijke noemer trachten samen te brengen en deze gegevens als hypothese te gebruiken" (bron).
Meer informatie
- Wetenschappelijke informatie over elektrogevoeligheid en kritiek op het bestaande onderzoek
- Meer algemene informatie: artikels in de media etc.
- Elektrogevoeligen aan het woord
Websites
Heel veel informatie over elektrogevoeligheid is terug te vinden op de volgende websites:
www.feb.se
Zweedse vereniging van elektrogevoeligen